روسیه ارتباط خود را با کشورهای خاور نزدیک مستحکم می کند

مسکو، "سرگی کولچین"، فوق دکترای علوم اقتصادی، کارمند ارشد انستیتو اقتصاد آکادمی علوم روسیه، خبرگزاری «نووستی»/

روسیه یکی از بازیگران عمده در بازار نفت جهان می باشد. روسیه از نظر حجم استخراج و صادرات نفت بعد از عربستان دومین مقام جهان را به خود اختصاص می دهد. در سال 2006 روسیه 480 میلیون تن "طلای سیاه" را استخراج کرده که 233 میلیون تن آن را (49% از استخراج) صادر کرده است.

کمپانی های اصلی نفت در بازار روسیه "لوک اویل" با 90,4 میلیون تن (19%)، "روس نفت" با 81 میلیون تن (17%)، "ت ان کا -بی پی" با 72,4 میلیون تن (15%)، "سورگوت نفت گاز" با 65,5 میلیون تن (14%) و "گاز پروم" با 46 میلیون تن (10%) نفت را به خود اختصاص داده اند. بدین ترتیب ¾  کل تولیدات نفت روسیه به این پنج کمپانی اصلی مربوط می شود.

روسیه از لحاظ ذخیره نفت در جهان بعد از عربستان سعودی، ایران، عراق، کویت، امارات متحده عربی و ونزوئلا مکان هفتم را به خود اختصاص داده است. حجم ذخایر ثابت شده در روسیه بنا به ارزیابی های کارشناسان بین المللی 72,3 میلیارد بشکه می باشد. این در حالیست که روسیه عضو اپک نبوده و مسئله درباره تغییر جایگاه در این سازمان (حکم ناظر) فعلا بررسی نمی شود (بنا به توافقات دو طرف).

در عین حال روسیه با کشورهای عضو این سازمان از لحاظ تنظیم سیاست صادراتی همکاری نزدیکی دارد. این موضوع در شرایط فعلی که بهای نفت در بازار ها جهانی نزول می کند از اهمیت ویژه ای برخوردار است. یادآوری می کنیم که برخی از کشورها (ایران و ونزوئلا)در حال حاضر خواهان کاهش تولیدات نفت  می باشند. روسیه به نوبه خود نیز درباره امکان کاهش استخراج نفت مطالبی اعلام کرده است (به خاطر مناقشه نفتی میان روسیه و بلاروس).

ولی در هر حال همکاری روسیه با کشورهای خاور نزدیک فقط در خصوص توافق در سیاست تعیین بهای نفت در بارزار های جهانی خلاصه نمی شود.  مسکو تلاش دارد که همکاری گسترده ای را با این کشورها برقرار سازد. نمونه بارز آن سه کشور عربستان سعودی، قطر و اردن می باشند (سومین کشور از کشورهای استخراج کننده نفت نیست اما بسیاری از کمپانی های نفتی روسیه پایگاه های خود را از عراق به این کشور منتقل نموده اند).

عربستان سعودی

در غرب با نگرانی به نزدیک مواضع روسیه و عربستان سعودی در زمینه نفت نگاه می کنند. آنها  از امکان ساخت و پاخت میان دو کشور صادر کننده عمده نفت بدون توجه به اختلاف نظرات موجود فعلی میان دو کشور در مورد یک سری از مسائل مانند : چچن، بنیاد گرایان اسلامی و ارزیابی مقابله خاور نزدیک کاملا هراسان شده اند. مسلما هر دو کشور منافع مشترکی نیز در بخش اقتصادی  تامین نفت مصرف کنندگان و حمایت از افزایش بهای نفت در جهان دارند.

کمپانی های روسی به آرامی به بازار نفتی عربستان وارد می شوند. از جمله در حال حاضر کمپانی "لوک اویل" طرح بزرگی در مورد استخراج گاز در بخش شمالی صحرای "روب الحالی" در دست دارد. در سال 2004 لوک اویل و دولت عربستان سعودی قراردادی در زمینه بهره برداری از میادین گازی به مدت 40 سال منعقد نمودند. این کمپاتی روسی قصد دارد که در این طرح به میزان 3 میلیارد دلار سرمایه گذاری کند. کمپانی "گاز پروم" هم نسبت به این کشور علاقمند است.

روسیه که بعید بنظر می رسد در بخش نفت  به پیشرفت چندانی در عربستان دست پیدا کند در مورد گاز وضعیت دیگری دارد. در سال 2003 موضوع مذاکرات طرفین پیشنهاد گازی "ملک عبدالله" بود که در آن یک سری از پروژه هایی را که در جهت توسعه زمینه گازی در عربستان می باشد را با شرکت روسیه در نظر گرفته بود. کل این طرح های به میزان 20-25 میلیارد دلار ارزیابی می شود که روسیه طبیعتا می تواند در آنها به سهم زیادی دسترسی یابد. در آن زمان نیز توافقنامه پایه ای میان روسیه و عربستان سعودی در خصوص همکاری در زمینه نفت و گاز منعقد شد. حال زمان آن فرا رسیده که این همکاری روند تازه ای به خود گیرد.

مخصوصا باید بر این موضوع تاکید داشت که در سال 2003 روسیه و عربستان سعودی توافقنامه ای را در خصوص نفت و گاز منعقد نمود که در آن طرفین درباره کنترل مشترک بر صادرات نفت در جهت حمایت از بهای قابل قبول آن توافقاتی انجام دادند.

قطر

اگر روابط روسیه با عربستان بر اساس اولویت های تعیین شده از سوی طرفین می باشد در مورد قطر ذخایر نفت این کشور پایین تر از روسیه است(ذخایر نفت قطر 15,2 میلیارد بشکه و یا 1,3% از کل ذخایر دنیا). در عین حال این کشورعربی در باشگاه صادر کنندگان نفت یکی از اعضای با نفوذ است و روسی برای برقراری روابط با این کشور بسیار تمایل دارد.

اولین ارتباط جدی میان دو کشور در این اواخر بوجود آمده است. در سال 2005 "یوگنی پریماکوف" رییس اتاق  بازرگانی و صنایع روسیه به دوحه سفر کرد و سپس در سال 2006 مذاکراتی میان "سرگی لاوروف" وزیر امور خارجه روسیه با "حامد بن جاسم" همتای قطری وی برگزار شد که در جریان آن  قصد طرفین برای فعال سازی همکاری ها در زمینه انرژی مورد تایید قرار گرفت. در زمینه گازی میان روسیه و قطر منافع مشترک بسیاری وجود دارد چرا که این کشور با 11,2 تریلیون متر مکعب گاز مکان سوم جهان را در خصوص "طلای آبی" به خود اختصاص می دهد. اصولا روسیه، ایران، قطر بعلاوه الجزایر کاملا توان ایجاد اپک گازی را دارند که بیشترین سهم بازار در این زمینه (گاز) را در مقایسه با اپک نفتی تحت کنترل دارند.

فعلا کارشناسان بین المللی احتمال می دهند که "گاز پروم" کاملا می تواند در پروژه های مشترک در زمینه بهره برداری از گاز با قطر شرکت کند. همچنین تاکید شده که طرفین در مورد سیاست های توافقی در خصوص بهای گاز نیز تمایل دارند.

اردن

اردن کشور عمده ای از لحاظ منابع داخلی نفت و گاز به شمار نمی آید. اما در اثر جنگ جدید در عراق منافع بسیاری از کمپانی های نفتی روسیه به این کشور منتقل شده است که قبلا با قراردادهایی در عراق مرتبط بودند. به همین خاطر در حال حاضر روابط با اردن در زمینه نفت و گاز برای روسیه اهمیت خاصی پیدا کرده است. از میان جهات خوش آتیه همکاری روسیه و اردن می توان اولا به اجرای امور اکتشافاتی در خصوص نفت و گاز در خاک اردن و ثانیا به توافق در خصوص امکان همکاری دو کشور در بهره برداری مشترک از معادن در عراق و همچنین احداث لوله نفت جدید "عراق -اردن" نام برد.

به غیر از این موقعیت جغرافیایی این کشور آن را به نقطه تقاطع ترانسپورتی مهمی در محدوده منافع کمپانی های عمده روسی در منطقه خاور نزدیک مبدل کرده که موجب  دستیابی به بازار ها و کشورهای اسراییل، سوریه، عراق و شمال عربستان سعودی می شود.

بدین ترتیب منافع روسیه در منطقه خاور نزدیک کاملا مشهود است و فقط نیاز به تحکیم دارد که به نظر می رسد در آینده نزدیک این اتفاق رخ دهد.