ساز مخالف رفسنجانی با احمدی نژاد

خوانندگان گرامی!

شما می توانید نظرات خود درباره این مقاله را برای ما ارسال کنید، بهترین و جالب ترین نظرات همه روزه در بخش نامه های شما منتشر می شوند.

برای نوشتن نظرات خود  اینجا کلیک کنید

محتوای مطالب منتشره می تواند مغایر با مواضع «ریا نووستی» باشد

استفاده از مطالب خبرگزاری «ریا نووستی» تنها با ذکر منبع مجاز است

بیش از هر رجل سیاسی دیگر ایرانی بعد از پیروزی انقلاب، فراز و نشیب هایی بسیاری در زندگی وی به چشم می خورد. طی سالیان اخیر موقعیت  "علی اکبر هاشمی رفسنجانی" افت کرد اما گام های اخیرش نشان دهنده آنست که وی برای بازگشتی جدید آماده می شود و خود را بعنوان سیاستمداری نشان می دهد که توان رقابت با فراکسیون احمدی نژاد یعنی اصولگرایان را دارد.

به نظر می رسید که در سال 2005 زمانی که وی رقبات ریاست جمهوری را به احمدی نژاد باخت، دوران سیاسی هاشمی رفسنجانی به پایان رسیده باشد.

برخی حتی در آن زمان معتقد بودند که دوران وی برای همیشه به سر آمده است.  محبوبیت و شهرت وی در آن زمان کاملا افول کرده و عملا برایش دوستی باقی نمانده بود.  

ماه ها بعد از فاجعه شکستش، رفسنجانی با بسیاری از تحلیلگران سیاسی مبارزه کرده و نخواست که واقعیت سیاسی بوجود آمده را پذیرا و از صحنه دور گردد. به همین خاطر در سال 2006 خود را برای انتخابات شورای خبرگان نامزد کرد. رفسنجانی که خود را بعنوان مخالف سیاست های خشن مطرح کرده بود نه تنها بعنوان نماینده این شورا بلکه بعنوان رییس آن انتخاب شد. از آن زمان وی بعنوان یکی از منتقدان اصلی احمدی نژاد مطرح گردید.

عده زیادی از موج جدید بنیادگرایی رییس جمهور نگران هستند و آنها موضع رفسنجانی را بعنوان نقطه مقابل وی ارزیابی می کنند.  این مسئله به همراه انتقادات آشکار هاشمی از رهبری انقلاب و دیدگاه های میانه روی وی، بار دیگر او را در جمع مهره های مرکزی سیاسی ایران قرار می دهد.

امروز رفسنجانی به احتمال قوی تنها رجل اجتماعی ایران محسوب می شود که می تواند از آیت الله "سید علی خامنه ای " رهبر انقلاب اسلامی ایران نیز انتقاد کند. در سال 2005 در جریان انتخابات ریاست جمهوری رفسنجانی طی مصاحبه ای اعلام کرد که در صورت موفقیتش تلاش خواهد نمود تا امتیازات دفتر رهبری انقلاب را تا اندازه ای تصحیح کرده و بسیاری همین مسئله را با تصمیم آیت الله خامنه ای جهت حمایت از احمدی نژاد در آن دوره از انتخابات مرتبط می دانند.

در حقیقت بخش اعظم انتقادات رفسنجانی از رهبری انقلاب اسلامی بسیار پنهانی صورت می گیرد. آنها در وحله اول مصرف داخلی داشته و مربوط به مقامات دینی است. اما این امر از اهمیت آنها نمی کاهد.

از زمان انتخابات ریاست جمهوری رفسنجانی تلاش کرده تا اختیارات بسیاری برای ارگان تحت امرش دریافت کند. بعنوان مثال وی اقداماتی را جهت نظارت جدی شورای خبرگان بر قوه اجراییه انجام می دهد. بعبارت دیگر وی خواستار ایفای نقش بازرس افکاری در دوران احمدی نژاد بوده که از حق وتوی تصمیمات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی برخوردار است.

عجیب نیست که رییس جمهور و اطرافیانش مقاومت جانانه ای را علیه عملکرد رفسنجانی نشان می دهند و تا کنون نیز آیت الله خامنه ای جانب احمدی نژاد را نگاه داشته است. رفسنجانی طی مصاحبه ای که در اوائل ماه نوامبر گذشته توسط "فارس" منتشر شد رهبری را به مسدود کردن گام های شورای مصلحت نظام که در جهت تحولات در کمیته نظارت است، متهم نمود. مبارزات پشت پرده به اندازه ای جدی بود که روز بعد رفسنجانی مجبور شد علنا اعلام کند که هیچگاه چنین سخنانی نگفته است. اما برای سر در گم کردن اوضاع وی اعلام کرد که شورای مصلحت نظام وظیفه نظارتی خود را حفظ کرده است.

تلاش برای پیشبینی گام های بعدی سیاسی غیر شفاف ایران همواره دشوار بوده اما رفسنجانی به نظر می رسد که آشکارا تلاش می کند که عنایات رهبر انقلاب اسلامی را به سوی خود جلب کند. روز 22 نوامبر سال گذشته رفسنجانی در دیدار با دانشجویان فن متقاعد ساختن خود را بکار بست.

وی در جمع دانشجویان گفت: نمی توان دو نفر در این کشور پیدا کرد که به اندازه من و رهبر انقلاب به یکدیگر نزدیک باشند. وی در پاسخ به این سئوال که "شما هنوز هم به وی علاقه دارید؟ بی درنگ پاسخ داد: بسیار! من و آقای خامنه ای طی 50 سال دوستانی معتمد و نزدیک بوده ایم و هر دو با یکدیگر مشاوره می کنیم.

متعاقبا در سخنان مورخ 23 نوامبر رفسنجانی بار دیگر پیروی خود را از رهبری انقلاب اعلام کرد. وی با اعتراف به اختلاف نظرات سیاسی با آیت الله خامنه ای خاطر نشان ساخت: من بایدهم از لحاظ حقوقی و هم از نظر معنوی از رهبر اطاعت کنم و این اصلی پایدار است. وی رهبر است و ما پیرو .

اگرچه این تلاش ها نظارتی را که رفسنجانی در نظر داشت، برایش میسر نساخت اما به هر حال می تواند ثمرات معینی به دنبال داشته باشد. وی در مغز میلیون ها ایرانی بذر این تفکر را پاشید که نباید رفسنجانی را به خاطر مشکلات اقتصادی اخیر ایران مسئول دانست و اگر احمدی نِژاد به اشتباهات سیاست داخلی خود ادامه دهد و اوضاع اقتصادی در کشور در آینده نیز بحرانی تر شود، راه برای بازگشت بالقوه وی به حکومت تامین خواهد شد.

رفسنجانی پیشرو تلاش هایی برای تحولات در مذهب شیعه شد

اگر چه در حیات سیاسی ایران علی اکبر هاشمی رفسنجانی  اخیرا موفقیت های چشمگیری نداشته، اما نفوذ و تاثیرش بر جهان فقه به هر حال مهم بوده است. به اعتقاد برخی از کارشناسان وی تلاش می کند که در ایران تحولاتی را در راستای مدرنیزه کردن حکومت شیعی بر اساس زمان معاصر انجام دهد.

در سال 2008 آیت الله رفسنجانی دو بار بیانات فقهی مهمی را اعلام نمود که از نظر عالمان دینی پیامدهای طولانی برای توسعه علوم مذهبی شیعی و حقوق آن بدنبال خواهد داشت.

اولین سخنرانی رفسنجانی در ششمین نشست انجمن اساتید و طلاب حوزه علیمه قم مطرح شد. وی در آن نشست ماه جولای دعوت کرد که بخش کاملا جدیدی در دکترین مذهبی تشکیل شود که وی آنها را "فقه دولتی" و یا "سیاسی" نامید.  بر اساس سیستم جدید پیشنهادی سازمان روحانیان ارشد باید سیستم فقهی جدید را با هدف اداره روند تنظیم استراتژی جدید دولتی تشکیل دهد.

سخنرانی دوم در اواخر ماه دسامبر در همایش علمی مذهب شیعی در دانشگاه تهران انجام شد. در آن سخنرانی رفسنجانی پیشنهاد ایجاد "شورای فتوا" را مطرح نمود که در آن مراجع اصلی و آیت الله های کشور حضور داشته باشند. وی همچنین دعوت کرد که در برنامه آموزشی حوزه ها تجدید نظر کامل شود و همچنین بیشتر بر تربیت متخصصین در تنظیم احکام مذهبی تکیه نمود.

یکی از مشخصات اصلی علم فقه شیعه که از وجوه تمایز آن با مذهب سنی است دکترینی تحت عنوان "اجتهاد" است.

یکی از دانشمندان علم فقه که خواست نامش فاش نشود به EurasiaNet توضیح داد: در میان کلیه دانشمندان معاصر ایران  چه اطلاح طلبان و چه دسته های اصول گرا، امروز نقطه نظری وجود دارد که ما به یکی از مراحل بسیار مهم رسیده ایم زمانی که از نظر دینی ما باید به خواسته های معاصر تن دهیم. در غیر اینصورت زیر فشار شرایط و روند های برونی و غیر دینی ممکن است که بخش اعظم پیروان خویش را از دست بدهیم.

وی همچنین افزود که موضع رفسنجانی در میان محافل مختلف از حمایت های گسترده ای برخوردار شده است.

این عالم مذهبی افزود: رفسنجانی چیزهای ملموسی را بیان می کند و حداقل در برابر چشمان رجال مذهبی مستقل وی خود را یکی از مدافعان واقعی قلمداد کرده است.

آنطور که مجله "شهروند امروز" که در حال حاضر توقیف شده در شماره روز 3 اوت توضح می دهد سخنان رفسنجانی در مواردی مانند نوآوری اجتهاد و یا شورای فتوا محصول جبر زمان و برخی از عواملی است که یکی از آنها تلاش برای تامین مبنایی معقول و ارتباطی سازماندهی شده میان جامعه و حوزه های علمیه است.

عامل دوم پیشنهاد برای نوآوری در برخی از جهات محجور فتوا های شیعی است که ریشه  آنها به قرون وسطی باز می گردد.

بعنوان مثال اختلاف نظر میان آیت الله ها که برخی از آنها برای رویت هلال ماه حاضر به استفاده از تلسکوپ نیستند طی سالیان اخیر باعث کدورت هایی در زمینه تعیین زمان "عید فطر" شده است.

پیشنهاد رفسجانی اجازه می دهد که برای چنین مواردی ترتیباتی پیش آید و از نفاقی که شهرت برخی از فقه ها بوجود آورده جلوگیری شود. اخیرا اعلام خبر عید فطر تا ساعاتی قبل از فجر نیز به تعویق افتاده است. عدم وضوح در این مسئله باعث اختلالاتی در زمینه ساعات کاری ادارات و فعالیت های مراکز آموزشی ایجاد کرده است.

البته پیشنهادات فقهی رفسنجانی بر اساس مبناهایی است که وی و طرفدارانش تلاش می کنند که آنها را تبلیغ نکنند. در ایران مبارزه شدیدی جهت کسب قدرت میان نمایندگان جبهه های راست گرا، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و رهبری از یک سو و طرفداران روش های عملگرایانه مانند رفسنجانی و هواخواهان اطلاح طلبان از سوی دیگر وجود دارد و در صورتیکه این اصلاحات به مرحله عمل در آیند، موضع طرفداران سیاست های شدید و نو محافظه کاران در دولت ممکن است تضعیف شود.

در روند مباحث فقهی رفسنجانی تلاش بی شائبه ای دارد که موضع بی حزبی و مستقلی حفظ کند. همزمان با آن "شهروند امروز" یک سری سخنان تحیر آمیز منتشر نمود که آنها را به رفسنجانی مرتبط ساخته است. بعنوان مثال وی اعلام  کرده که سیستم های دموکراسی در مجموع بر دولت های دیکتاتوری اسلامی ارجحیت دارد.

وی همچنین از شورای نگهبان که اکثر اعضای آن طرفداران سیاست های خشن هستند و می توانند قوانین مجلس را وتو کرده و نامزدان انتخابات را تایید کنند نیز انتقاد کرد. شورای مذکور عملا به طور یکجانبه ای کلیه برنامه های اصلاحاتی "محمد خاتمی" رییس جمهور اسبق ایران که طی چندین سال تلاش داشت به مرحله اجرا در آورد را مسدود ساخت. رفسنجانی اشاره کرد: شورای فتوا باید به شورای نگهبان کمک کند. آنچه که شورای نگهبان در زمینه تحقیقات مسائل اسلامی انجام داده نباید صورت می گرفت. اوضاع کنونی می توانست به مراتب بهتر باشد.

البته سخنان رفسنجانی درباره فقه حکومتی نتوانست در جامعه نفاق افکند  چرا که حداقل یکی دیگر از آیت الله های با نفوذ ایرانی از میان تندروها یعنی "آیت الله محمد یزدی" رییس اسبق قوه قضاییه نیز در این باره صحبت کرده بود؛ پیشنهاد وی درباره شورای فتوا بلکه تلاشی جهت دار تر برای در اختیار قرار دادن احکام شرعی به متخصصین باعث جنجال های شدیدی پشت پرده شده بود. بسیاری در این پیشنهاد نوعی تهاجم به رهبری را می بینند. بعنوان مثال "غلامرضا الهام" سخنگوی دولت احمدی نژاد طی مصاحبه ای اعلام کردکه به اعتقاد وی این پیشنهاد نوعی تلاش برای تضعیف رهبری انقلاب است.

سخنان رفسنجانی به طور محسوسی در دل بسیاری از روحانیون به خصوص روحانیون نسل جوان جایگاه خاصی پیدا کرده است. بعنوان مثال  آنطور که "احمد راهدار" یکی از رجال انست یتوی تحقیقات علمی حوزه معروف به انستیتوی "امام خمینی" روز 24 ژانویه طی مصاحبه ای با روزنامه "اعتماد ملی" اعلام کرد، ایده ایجاد شورای فتوا کاملا عاقلانه به نظر می رسد.

اما در عین حال رفسنجانی مخالفان بسیاری نیز دارد. یکی دیگر از اندیشمندان این انستیتو به نامه "مهدی دهقانی" که سردبیر روزنامه "راستگرای "پرتو" نیز می باشد یکی از منتقدان رفسنجانی محسوب می شود.

در این میان یکی از فقه ها در مصاحبه ای با EurasiaNet احتمال داد که امروز دامنه فعالیت رفسنجانی در حال رشد است.  وی معتقد است: آیت الله رفسنجانی یکی از صداهای اصلی اندیشمند در محافل مذهبی است. حال حتی مخالفان نیز به سختی می توانند به خاطر کمبود ایمان به وی حمله کنند.

اگر چه پیش از این هم مقامات روحانی ایرانی چندین بار ، البته در جهات مختلف، تلاش هایی را برای مدرنیزه کردن علوم شیعی انجام داده و قصد داشتند آن را سیستم دار کنند، اما عملکرد رفسنجانی فصل کاملا جدیدی را در این تاریخ گشوده است. برای اولین بار است که چنین مبنای اصلاحاتی از سوی حداقل بخشی از رجال روحانی و سیاسی کشور مورد حمایت قرار گرفت.

با توجه به نفوذ رفسنجانی و همچنین تمایل وی به عملگرایی و واقع بینی می توان به جرائت تصور کرد که تحولات پیشنهادی وی در میان بخش اعظم روحانیون عالی چه در داخل و چه در خارج از کشور مورد حمایت قرار خواهد گرفت.

"کمال ناصر یاسین"، خبرنگار مستقل، متخصص انتشار وقایع ایران،  "EurasiaNet"، خبرگزاری «ریا نووستی» روسیه، 19 بهمن ماه